Τι έγινε; Τι έχω κάνει λάθος; Μια προφανής απάντηση είναι πως δεν αγόραζα λαχεία όσο συχνά θα έπρεπε. Είναι όμως μόνο αυτό; Πίστευα πως είχα τον έλεγχο στο πώς θα εξελιχθεί η ζωή μου. Θα διαβάσω, θα σπουδάσω, θα βρω δουλειά, θα βγάλω χρήματα, θα κερδίσω το λαχείο, θα κάνω οικογένεια, θα προσέχω την υγεία μου, δεν θα αρρωστήσω ποτέ. Εύκολο έτσι;

Ένα από τα μεγαλύτερα σοκ που βιώνουμε οι άνθρωποι μεγαλώνοντας, είναι η συνειδητοποίηση πως δεν υπάρχει πάντα αντιστοιχία ¨προσδοκίας- αποτελέσματος¨. Και ενώ συνήθως διατηρώ την αίσθηση πως τα έχω κάνει όλα σωστά, περιμένοντας να λάβω το αντίστοιχο αποτέλεσμα, η πραγματικότητα αρκετά συχνά με διαψεύδει. Το αποτέλεσμα που παίρνω, όχι απλά δεν είναι το προσδοκώμενο, αλλά πολλές φορές είναι πολύ χειρότερο.

Όταν γυρνάω το κλειδί στη μίζα του αυτοκινήτου, έχω την απαίτηση από αυτό να παίρνει μπρος. Η στιγμή που γυρνάω το κλειδί είναι μια απόφαση που παίρνω στο παρόν, στο εδώ και το τώρα, και από αυτήν προσδοκώ ένα αποτέλεσμα στο μέλλον. Τις περισσότερες φορές αυτή η απόφαση φέρνει όντως το αποτέλεσμα που θέλω και, κοίτα να δεις, τότε δεν το αντιλαμβάνομαι ή δεν του δίνω ιδιαίτερη σημασία γιατί το θεωρώ αυτονόητο. Στην καθημερινότητα, πολλές ανάλογες αποφάσεις μου οδηγούν στο αποτέλεσμα που προσδοκώ.

Υπάρχουν όμως και οι φορές που το αυτοκίνητο δεν παίρνει μπρος. Λιγότερες φορές, ελάχιστες ίσως, αλλά αυτές είναι που έχουν τελικά σημασία. Αυτές είναι που νιώθω πως καθορίζουν τη ζωή μου με αρνητικό τρόπο. Αυτή η ανυπόφορη ανακολουθία ¨προσδοκίας- αποτελέσματος¨. Σε αυτές τις περιπτώσεις τι πάει στραβά; Μερικοί το ονομάζουν κάρμα, πεπρωμένο ή κακή τύχη. Άλλοι θεϊκή παρέμβαση, Θεία τιμωρία. Όπως και να έχει, έχω μεγάλη ανάγκη να συμφιλιωθώ με το ανεξέλεγκτο που βρίσκεται έξω από εμένα. Και γι’ αυτό χρειάζομαι δύο εργαλεία. Να εξετάσω την αιτία. Να δω τι έχω κάνει πριν γυρίσω το κλειδί. Αν έχω κάνει κάποιο λάθος που μπορώ να αποφύγω στο μέλλον, ώστε να ελαχιστοποιήσω τις φορές που δεν θα πάρει μπρος το αυτοκίνητο. Από το να έχω αφήσει τα φώτα αναμμένα έως το να μην έχω βάλει βενζίνη. Δεύτερον, να σκεφτώ πώς θα χειριστώ σε δεύτερο χρόνο την κατάσταση, ακόμα και αν έχει στραβώσει και έχει χαλάσει τα αρχικά μου πλάνα. Κατανοώ μεγαλώνοντας πως όσο και αν φροντίσω κάτι, όσο καλά και αν το οργανώσω, όσο και αν προσπαθήσω να το φέρω στα δικά μου μέτρα, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να πάει κάτι διαφορετικά. Λέω διαφορετικά και όχι άσχημα, γιατί το «άσχημα» είναι μια δική μου ερμηνεία. Είναι τόσα πολλά τα εξαρτήματα που συνεργάζονται για να δουλεύει το αυτοκίνητό μου, που υπάρχει πάντα η πιθανότητα να έχει χαλάσει κάτι για το οποίο ούτε έφταιγα, αλλά ούτε θα μπορούσα να το είχα προβλέψει. Η κατάσταση είναι αυτή που είναι και εγώ απλά καλούμαι να την αξιολογήσω και να δω αν θα φτάσω στον προορισμό μου πεζή ή με ταξί. Πάντως, αυτό δεν σημαίνει ότι το αυτοκίνητό μου με μισεί, ούτε με εκδικείται και ας αισθάνομαι έτσι εκείνη την στιγμή. Νιώθω μεγάλη ανακούφιση όταν το σκέφτομαι αυτό.

Ζω σε ένα σύμπαν πιθανοτήτων και με τις ενέργειές μου αυξάνω τις πιθανότητες να γίνει αυτό που επιθυμώ. Το εντυπωσιακό είναι ότι μέσα σε αμέτρητες πιθανές εκβάσεις, τις περισσότερες φορές καταφέρνω να φέρω το επιθυμητό αποτέλεσμα και ας μην το αντιλαμβάνομαι πάντα. Σε στιγμές ανατροπής όμως, τότε είναι που έχω την επιλογή να πω «είναι αυτό που είναι» και να συνεχίσω. Και αυτό είναι υπέροχο!

Τώρα ανοίξτε τα μάτια σας και αναλογιστείτε και πάλι: Πόσες φορές στη μέχρι τώρα ζωή σας, νομίζατε ότι είχατε τον έλεγχο μιας κατάστασης, η οποία τελικά ανατράπηκε “ως δια μαγείας” αφήνοντάς σας άλλοτε ματαιωμένους (στις αρνητικές ανατροπές) και άλλοτε ενθουσιασμένους (στις θετικές ανατροπές);

Αν απαντήσουμε στα παραπάνω ερωτήματα, θα μας φανερωθεί μία αλήθεια που συχνά οι περισσότεροι από εμάς τείνουμε να ξεχνάμε: η ζωή μας είναι στην πραγματικότητα πολύ λιγότερο ελέγξιμη από ότι πιστεύουμε. Ο έλεγχος που θεωρούμε ότι έχουμε πάνω στα πράγματα που μας αφορούν, είναι τις περισσότερες φορές απατηλός, γιατί το μη ελέγξιμο διέπει τη ζωή μας, όσο και αν εμείς λόγω ανασφάλειας κυνηγάμε να το εξουδετερώσουμε.

Με άλλα λόγια, αναπτύσσουμε την αίσθηση ότι τα έχουμε όλα υπό έλεγχο, για να μειώσουμε την ανασφάλεια και το φόβο που μας δημιουργούν οι ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Όμως για κακή μας τύχη, αποδεικνύεται τελικά ότι η αίσθηση του ελέγχου δεν είναι επαρκής για να μας προφυλάξει από τις καταστάσεις που μας επιφυλάσσει το μέλλον μας. Σκεφτείτε ένα επίκαιρο παράδειγμα: στο παρελθόν, οι περισσότεροι από όσους απέκτησαν παιδιά είχαν ως κύριο μέλημά τους να τα εξασφαλίσουν μελλοντικά, αγοράζοντας σπίτια και αποταμιεύοντας χρήματα για τις ανάγκες τους, θεωρώντας ότι είναι καλυμμένοι, έχοντας επιτελέσει το χρέος τους ως γονείς. Κάποια χρόνια μετά, τα σπίτια που αγόρασαν είναι υποθηκευμένα και τα χρήματα που αποταμίευσαν χρησιμοποιούνται για λόγους επιβίωσης. Γιατί κανένας δεν μπορούσε να προβλέψει ότι θα έμενε άνεργος στα 50 του ή ότι η σύνταξή του θα έφτανε στο 1/3 από όσο υπολόγιζε ότι θα παίρνει. Και για να μην δώσω την εντύπωση ότι το ανεξέλεγκτο αφορά μόνο σε αρνητικά συμβάντα, σκεφτείτε και αυτό το παράδειγμα: μία γυναίκα ενημερώνεται από το γιατρό της ότι πιθανότατα δεν θα καταφέρει στη ζωή της να μείνει έγκυος, εξαιτίας οργανικών παραγόντων. Κάποια χρόνια μετά, η γυναίκα μένει έγκυος φυσιολογικά και αποκτά ένα υγιέστατο μωρό.

Ίσως φαίνεται περίεργο, αλλά η αδυναμία πρόβλεψης της ζωής μας, για κάποιους από εμάς δεν είναι εύκολα ανεκτή σκέψη. Η κατανόηση και η αποδοχή ότι τελικά λίγα πράγματα μπορούμε να ελέγξουμε αν και πότε θα συμβούν, αποδεικνύεται συχνά δύσκολο έργο. Στα γραφεία των ψυχοθεραπευτών, αυτή η απατηλή αίσθηση του ελέγχου που αναπτύσσουμε, κατηγορείται συχνά για κρίσεις πανικού, καταθλίψεις και ψυχοσωματικά προβλήματα. Γιατί είναι οδυνηρό να μας αποδεικνύει η ίδια η ζωή ότι παρά τις επίμονες προσπάθειές μας, πολλές φορές το πού θα καταλήξουμε καθορίζεται από άλλους παράγοντες, έξω από εμάς.

Όπως καθετί που μας συμβαίνει δεν έχει μόνο τη μαύρη ή την άσπρη πλευρά του, έτσι και στην συγκεκριμένη περίπτωση το απρόβλεπτο είναι τρομακτικό, ταυτόχρονα όμως είναι και γοητευτικό. Οι ανατροπές μπορεί να είναι τόσο αρνητικές όσο και θετικές. Το μυστικό είναι να καταφέρουμε να το αντιληφθούμε ως δεδομένο και να σταματήσουμε να επενδύουμε ενέργεια και χρόνο για την κατάκτηση του απόλυτου ελέγχου της ζωής μας. Κάποια πράγματα απλά θα συμβούν, με ή χωρίς τη δική μας συναίνεση. Αν το δεχτούμε αυτό, τότε αυτόματα η ζωή μας θα απλοποιηθεί. Ακόμα πιο σημαντικό είναι όμως, πως θα νιώσουμε συναισθηματικά απελευθερωμένοι!